×

Bustes in de 19de eeuw

Laat de beelden spreken!

De portretbuste was erg populair in de 19de eeuw, wanneer het individu belangrijker wordt in de kunst. Dat is ook in het oeuvre van Fraikin te zien: hij maakte er minstens 45 van bekende en gegoede personen, en daarnaast nog een reeks mythologische en religieuze figuren. Het grote merendeel zijn mannen uit de politieke, academische en artistieke wereld. Zo zitten er heel wat professoren van de Katholieke Universiteit Leuven tussen, die vaak bij hun emeritaat een buste kregen van hun studenten. Ook de Belgische staat was een belangrijke klant. Er staan meerdere werken van Fraikin in de bustegalerij van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Schone Kunsten en Letteren in het Academiënpaleis.

Fraikin was een zeer goed portrettist, die zijn onderwerpen vaak persoonlijk kende. Bij verschillende bustes werd de gelijkenis met de afgebeelde persoon bejubeld. Naast een puur fysieke gelijkenis probeert de beeldhouwer ook de persoonlijkheid van zijn onderwerp te vatten. Ook dat lukt Fraikin goed. Als je de rij afgaat, valt de individualiteit van elk beeld op. Er zijn strenge en minzame militairen, statige en vrolijke professoren, ingetogen en elegante vrouwen. Het gaat dan om kleine details: de blik in de ogen, de trek van een mond of wenkbrauw.

Ook hier was hij een eerder conservatief kunstenaar, die in een gekende, klassieke stijl werkte. Dat sloeg zeker aan bij zijn publiek: in een burgerlijk interieur of in de publieke ruimte moest een beeld aangenaam zijn om naar te kijken. Esthetiek was belangrijk, maar aan de andere kant mocht idealisering de geportretteerde niet onherkenbaar of zielloos maken. Fraikin was heel goed in het bewaren van die balans. Zijn fantasiebustes van mythologische of religieuze figuren zijn daar ook een goed voorbeeld van, met al hun verschillende uitdrukkingen en uitstralingen.

Hieronder volgt een opsomming van de beelden in de bustegalerij, beginnende bij het zelfportret van een jonge Fraikin.

  • Fraikin als jonge man
  • Venus: dit is een fragment van Venus Anadyomène, die op de grote sokkel staat.
  • Koningin Maria Hendrika: koning Leopold II bestelde deze buste van zijn vrouw voor het paleis in Brussel.
  • Leopold I: deze buste van de eerste koning der Belgen werd besteld na zijn dood.
  • Pierre Dedecker: Pierre Dedecker was volksvertegenwoordiger, minister van Binnenlandse Zaken en premier. Hij was ook lid en voorzitter van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Schone Kunsten en Letteren. Deze buste werd besteld door de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Het beeld werd in 1904 overgedragen aan de Senaat.
  • Louis Gallait: Louis Gallait was een Belgisch kunstschilder en lid van de Koninklijke Academie. Dit beeld werd na zijn dood besteld voor het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel. De oplettende bezoeker vindt nóg een buste van Gallait terug in deze galerij, met een klein verschil in de uitvoering.
  • Jean-Baptiste Liagre: Jean-Baptiste Liagre was luitenant-generaal in het Belgisch leger en commandant van de Koninklijke Militaire School. Zijn specialisatie was kansberekening. Als statisticus was hij lid en secrétaire perpétuel van de Koninklijke Academie. Hij was ook even minister van Oorlog. De buste werd besteld door de Koninklijke Academie voor haar galerij. Een bronzen versie staat op de binnenplaats van de Koninklijke Militaire School in Brussel.
  • Kanunnik Emiel Minne: Emiel Minne was priester en directeur van het Sint-Lodewijkscollege in Brugge. Hij kreeg de buste van zijn leerlingen.
  • Dr. Lambert-Materne Lombard: Lambert-Materne Lombard was een Luikse arts, die deelnam aan Napoleons campagnes als chirurg. Later werd hij professor geneeskunde aan de Universiteit van Luik. Ook politiek was hij actief als provincieraadslid.
  • Graaf Henri t’Kint de Roodenbeke: Henri t’Kint de Roodenbeke kende een lange politieke en diplomatieke carrière. Hij was lid van het Belgisch diplomatiek corps, volksvertegenwoordiger en senator. In de Senaat werd hij secretaris, vervolgens ondervoorzitter en uiteindelijk voorzitter. Na zijn voorzitterschap kreeg hij de eretitel minister van Staat. Hij kreeg de buste van zijn erfgenamen.
  • Dr. Ferdinand Lefebvre: Ferdinand Lefebvre was professor in verschillende onderwerpen aan de faculteit geneeskunde van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij was lid en voorzitter van de Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België. Ook politiek was hij actief, als senator. Het beeld werd hem geschonken door zijn studenten.
  • Muzikant
  • Sophie Devis: de vrouw met parels in het haar is waarschijnlijk Fraikins echtgenote Sophie Devis.
  • Juffrouw Spruyt: dit beeld werd in marmer uitgevoerd voor haar grafkapel op de begraafplaats van Elsene.
  • Juffrouw Gabrielle Plateau: Gabrielle Plateau was een begenadigd celliste.
  • Heilige Maagd
  • Leopold I: dit standbeeld werd gemaakt voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers, ter vervanging van een beeld van Guillaume Geefs dat zwaar beschadigd werd in een brand.
  • Rafaël: voor dit beeld van de renaissancekunstenaar Rafaël als kind gebruikte Fraikin zijn zoon Paul als model.
  • Bacchante: deze fantasiebuste werd in marmer gekocht door een particulier tijdens een tentoonstelling in Keulen. Fraikin zou in 1847 verschillende Bacchantes en Madonna’s gemaakt hebben.
  • Jean Joseph Thonissen: Jean Joseph Thonissen was minister van Binnenlandse Zaken en Openbare Instructie. Daarnaast was hij professor aan de rechtenfaculteit van de Katholieke Universiteit Leuven.
  • Jean Joseph Walter: Jean Joseph Walter was een grote naam in de administratie tijdens het Franse en Hollandse bewind.
  • Gesluierd hoofd: dit werd een populair thema onder beeldhouwers.
  • Louis Rutgeerts: Louis Rutgeerts was professor notarieel recht en fiscaliteit aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij kreeg de buste van zijn studenten.
  • Barthélemy Du Mortier: Barthélemy Du Mortier was volksvertegenwoordiger en een belangrijke stem in de conflicten met Nederland na de onafhankelijkheid. Hij kreeg de eretitel minister van Staat en werd in de adel verheven tot graaf. Naast politicus was hij ook botanicus. Hij was lid van de Koninklijke Academie en voorzitter van de eerste nationale botanische tuin. Fraikin maakte ook een standbeeld van hem, dat op een van de grote sokkels in de zaal staat.
  • Léon de Somzée: Léon de Somzée was ingenieur en onder andere directeur van de Brusselse gasfabrieken. Hij werd ook volksvertegenwoordiger. Dit beeld werd hem aangeboden door zijn bedienden.
  • Mgr. Alexandre Namèche: Alexandre Namèche was een conservatieve priester, hoogleraar geschiedenis en pedagogie, en rector magnificus van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij kreeg deze buste van zijn studenten.
  • Victor Donnay de Casteau: Victor Donnay de Casteau was burgemeester van Casteau en ridder in de Leopoldsorde. Het beeld werd besteld door zijn familie.
  • Jean-Baptiste Masui: Jean-Baptiste Masui was de eerste directeur-generaal van de Belgische Staatsspoorwegen, Posterijen en Telegraaf. De buste werd gemaakt voor het Noordstation in Brussel, waar ook een groot standbeeld van Masui door Fraikin staat.
  • Flore: deze fantasiebuste werd besteld door een onbekende particulier.
  • Justa de Potter: Justa de Potter was de dochter van Louis de Potter, die in het Voorlopig Bewind zetelde. Zij trouwde met luitenant-generaal Henri Brialmont, die bekend werd door zijn forten. Een marmeren versie van deze buste bevindt zich in de collectie van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel. Op die buste staat de inscriptie ‘à Monsieur De Potter témoignage d’estime et d’affection C.A. Fraikin 1856’. Mogelijk was dit een geschenk van de kunstenaar aan haar vader.
  • Auguste-Donat De Hemptinne: Auguste De Hemptinne was een bekend apotheker en scheikundige, die lid was van de Koninklijke Academie. Later zou hij penningmeester en voorzitter van de Academie worden. Fraikin werd als 16- of 17-jarige leerjongen bij De Hemptinne, waar hij het apothekersvak leerde. De Hemptinne was ook de schoonbroer van François Navez, de directeur van de Academie voor Schone Kunsten in Brussel. Fraikin maakte er connecties met de kunstwereld en bourgeoisie die de rest van zijn carrière mogelijk zouden maken.
  • Louis Gallait: deze tweede buste van de schilder, met muts, werd besteld door de Koninklijke Academie voor haar galerij in het Academiënpaleis.
  • Louis-Prosper Gachard: Louis-Prosper Gachard was historicus en archivaris-generaal van het Koninkrijk. De Belgische regering bestelde deze buste voor de galerij van het Academiënpaleis. Een tweede exemplaar staat in het Algemeen Rijksarchief in Brussel.
  • Fraikin als oude man

Met dank aan Fraikin-kenner en kunsthistoricus Frank Tubex voor zijn medewerking.

Bronnen

  • Frank TUBEX, Charles-Auguste Fraikin (1817-1893). Een monografische studie over zijn leven en beeldhouwwerk, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, Leuven, 2007.
  • Anon., Museum Fraikin van Herenthals : catalogus der galerij van beeldhouwkunde door den kunstenaar Aug. Fraikin aan Herenthals zijne geboortestad, geschonken ten jare MDCCCLXXXXI, catalogus, Herentals: Bongaerts-Verbeeck, 1891.
  • Frank TUBEX, Fraikingenootschap, brochure, Herentals: Fraikingenootschap, 2010.