Monumentenzorg: oud gasthuis

Het Herentalse Sint-Elisabethgasthuis werd gesticht in 1253 op de site naast de Kleine Nete in de Nederrij.  

Vanaf 1527 leefden de gasthuiszusters er volgens de regel van St.-Augustinus. De gasthuiszusters konden destijds bijna volledig in hun eigen onderhoud  voorzien: er werd brood gebakken, bier gebrouwen, ze hadden een eigen wasserij en er was een kleine veestapel die werd verzorgd door personeelsleden die in de pachthoeven woonden.  De hoevebewoners leverden ook groenten en fruit aan het gasthuis. 

De gebouwen vroeger en nu
Oorspronkelijk bestond het gasthuiscomplex uit verschillende gebouwen: het klooster, het ziekenhuis, de kapel, de schuur, de brouwerij, het pesthuis, een koeien- en varkensstal, een hoevegebouw en het poortgebouw (foto prentkaart Fons Dams).

Het poortgebouw dateert van 1677 en diende ooit als woning voor de portier of als onderdak voor arme passanten.  Het poortgebouw was oorspronkelijk een stuk langer dan nu.  Het werd in 1953 officieel als monument beschermd.  Nu is het archief van het OCMW er in ondergebracht.

Het klooster – dat ook beschermd is als monument – was ooit een langgerekt gebouw dat bijna tot aan de poort reikte.  In de westgevel van het klooster staat het jaartal 1670 in gesinterde baksteen.  De oostelijke helft van het klooster werd afgebroken in 1970, de resterende westelijke helft fungeert als zetel van het OCMW-bestuur. De ziekenzaal leunde aan tegen de kapel en werd in 1954 volledig afgebroken.

De kapel werd gebouwd in 1529 en herhaaldelijk verbouwd.  Op het doksaal achter in de kapel bevindt nog steeds het originele zustergestoelte met elf zitjes, dat dateert van 1690.  De kapel – die ook beschermd is – is nog steeds in gebruik.

Het eiken gebinte van de gasthuisschuur is volgens een bouwhistorische studie 700 jaar oud.  Het gebouw is in juni 2004 geklasseerd als monument en is in 2014 volledig gerestaureerd.

De overige gebouwen van de oorspronkelijke gasthuissite zijn in de loop van de 19de en 20ste eeuw afgebroken: de muren rondom de site (behalve die naast de Kleine Nete), het pesthuis, de brouwerij en de hoevegebouwen.  Ook het oude Sint-Annarusthuis dat ooit in het verlengde lag van de gasthuissite is verdwenen.  Het werd in 1992 afgebroken en maakte plaats voor de parking van het A.Z. St.-Elisabeth.

De bestemming van de gebouwen

Het Oude Gasthuis is als ziekenhuis in gebruik gebleven tot 1939, na de voltooiing van het nieuwe ziekenhuis dat de Commissie voor Openbare Onderstand liet bouwen. Dit gebouw noemen wij nu het roodstenen ziekenhuis.  De zusters bleven nog een heel aantal jaren in het oude klooster wonen tot ook zij verhuisden naar het roodstenen gebouw (foto prentkaart Fons Dams).  In het roodstenen gebouw is nu de sociale dienst van het OCMW gehuisvest.

Het Oude Gasthuis huisvest nu de zetel van het Herentalse OCMW.  De raad voor maatschappelijk welzijn houdt er zijn maandelijkse zitting op de 4de dinsdag van de maand.

Bezoeken of huren?

  • Wilt u het oude gasthuis en het kerkje bezichtigen?  Bestel dan een rondleiding bij Toerisme Herentals.
  • Wilt u de vergader- en conferentiezaal op de zolder huren?  Voor informatie en reserveringen: Johan Vinck, 014-24 66 08 of johanvinck@ocmwherentals.be.
  • Wilt u het oude kerkje huren voor een doop, huwelijk, jubileum of begrafenis?  Voor informatie en reservering: E.H. De Naegel, 014-72 73 25.